Ovariumcarcinoom: een kwaadaardige tumor van de eierstok(ken)

Achtergrond

Plaats en functie van de eierstokken (ovaria)

Eierstokken zitten onderin de buik, in het zogenaamde kleine bekken. In de eierstokken rijpt, tijdens de vruchtbare leefijd, iedere maand een eicel. Als die eicel wordt bevrucht door een zaadcel bent u zwanger. Eierstokken spelen een grote rol bij het reguleren van de menstruele cyclus en de hormonale balans in het lichaam.

(Kwaadaardige) tumoren

De meeste gewone cellen in uw lichaam kunnen zich delen. Dat is nodig voor bijvoorbeeld herstel en groei. Als deze deling niet goed gereguleerd wordt kan een normale cel ongeremd gaan groeien. Een ongeremd groeiende cel verandert dan in een kwaadaardig woekerende cel en kan uiteindelijk tot een tumor (gezwel) uitgroeien. U heeft dan ''kanker''.
De tumor heeft eigenschappen die te maken hebben met de cellen waaruit hij is ontstaan. Sommige tumoren reageren daarom beter op een behandeling met bijvoorbeeld chemotherapie dan andere.

Tumoren van de eierstokken

Een tumor van de eierstok is een zeer ernstige aandoening.
Eierstokken bestaan uit verschillende soorten cellen. Er bestaan dan ook een tiental verschillende soorten eierstoktumoren. Sommige zijn beter te behandelen dan andere. Daarnaast is voor het succes van de behandeling heel bepalend hoe lang de tumor al bestaat; we noemen dat ''het stadium'' van de tumor.

Herkennen van klachten

Door het ontbreken van zenuwen in het kleine bekken worden eierstok- of ovariumtumoren meestal laat ontdekt. Bij 70% van de vouwen is de tumor dan al in een hoger stadium.

De meeste vrouwen met een tumor van de eierstok hebben slechts last van vage buikklachten. Soms in combinatie met een gezwollen buik en problemen met plassen en/of ontlasting. Ook komt onregelmatig postmenopauzaal bloedverlies voor.
Zeldzame klachten zijn overmatige lichaamsbeharing en borstvergroting.

Een enkele keer komt acute buikpijn voor. Vaak wordt dat veroorzaakt doordat een eierstok zich draait om zijn as.

In een verder gevorderd stadium, door uitzaaiingen naar de longen, is benauwdheid een veelvoorkomende klacht.

Onderzoek en behandeling

Onderzoeken

Er zullen diverse onderzoeken en vaak ook een operatie worden gedaan om eerst het stadium van de tumor vast te stellen. Dat is nodig om de juiste behandeling te bepalen.

• Lichamelijk onderzoek, uitwendig en inwendig
• Bloedonderzoek: onder andere Ca-125 wordt bepaald. Ca-125 is een stof in het bloed die aangeeft of een vergrote eierstok waarschijnlijk kwaadaardig of waarschijnlijk goedaardig is.
• Beeldvormende onderzoeken (echo (inwendig/uitwendig), röntgenfoto, CT-scan, MRI-scan)

Behandeling

Na het vaststellen van de aanwezigheid van eierstokkanker, of bij een sterke verdenking hierop, zult u worden verwezen naar het Academisch Ziekenhuis in Utrecht of Nijmegen voor behandeling.
De behandeling van een eierstoktumor is een uitgebreid en ingrijpend traject. Hoogst waarschijnlijk wordt u geopereerd, waarbij allebei de eierstok(ken) worden verwijderd en vaak ook de baarmoeder. U komt daardoor in de overgang.

Afhankelijk van het stadium van de tumor krijgt u soms al voor de operatie, maar soms ook pas na de operatie, chemotherapie. De chemotherapie zorgt ervoor dat eventueel uitgezaaide tumorcellen niet meer verder kunnen delen. Door deze chemotherapie wordt u (tijdelijk) kaal.

Voordat u tot een behandeling besluit informeren we u, liefst in bijzijn van uw familie, uitgebreid over de diagnose, de behandeling, de te verwachten resultaten en bijwerkingen en welke risico's er zijn.

De operatie

Grote buikoperaties worden altijd onder volledige narcose uitgevoerd.
Meer informatie over de voorbereiding op een ingreep onder volledige narcose >>

Verwijderen van 1 eierstok

Als er slechts 1 eierstok is aangetast wordt deze verwijderd en is de behandeling daarmee klaar. De operatie zal alleen op deze manier worden uitgevoerd, waneer er een zeer beginnend stadium is van eierstokkanker, of wanneer er een dringende reden is om de andere eierstok te sparen (bijvoorbeeld kinderwens).

Operatie om het stadium van de tumor te bepalen; de stagerings- of stadieringsoperatie

Om tot een goede stadiering te komen verwijdert de gynaecoloog behalve de eierstokken en de baarmoeder, ook weefsel waar de tumor uitgezaaid zou kunnen zijn. Bijvoorbeeld vetweefsel in de buik, lever, middenrif en lymfeklieren. Ook van het buikvocht wordt wat afgenomen.
Uitgebreide informatie over stadiering vindt u op www.oncoline.nl

Debulkingsoperatie

Bij deze operatie verwijdert de gynaecoloog de tumor plus zoveel mogelijk uitzaaiingen. Behalve de eierstokken en baarmoeder, worden ook het vetschort in de buik verwijderd. Alle verder zichtbare tumoren worden weggehaald. Soms is het zelfs nodig dat een deel van de darm wordt verwijderd en er een stoma wordt aangelegd.
De debulkingsoperatie wordt altijd gecombineerd met een aanvullende behandeling met chemotherapie.

Chemotherapie

Chemotherapie is een behandeling met medicijnen die het delen van cellen remmen.

Een tumor groeit doordat de cellen van de tumor zich snel en ongeremd delen. Door nu de deling van de kwaadaardige cellen in de tumor te remmen, kan de tumor niet langer groter worden. Als er losgelaten tumorcellen zijn (''uitzaaiingen) kunnen deze niet uitgroeien tot nieuwe tumoren.

Omdat ook uw gezonde cellen de celdelende medicijnen opnemen, worden ook de gezonde cellen geremd in hun normale groei en herstel. Gezonde cellen die vaak delen zitten bijvoorbeeld in de darmen, in het beenmerg en in de huid. Vandaar dat u van chemotherapie vaak diarree en bloedarmoede krijgt en soms (tijdelijk) kaal wordt.

Veel gebruikte chemotherapeutica bij ovariumcarcinoom:

• Taxol
• Carboplatina
• Cisplatina

Radiotherapie

Radiotherapie is een behandeling waarbij, met behulp van straling, delende cellen worden geremd in hun groei of helemaal vernietigd.

Nazorg en controle

In het eerste en tweede jaar na uw behandeling controleren we u iedere 3 maanden. In het derde jaar komt u een in de 4 maanden. In het 4e en 5e jaar zien we u eens in het half jaar terug voor controle.
Daarna zien we u graag jaarlijks voor controle.

Tijdens een controle doen we de volgende onderzoeken:

• Lichamelijk onderzoek, uitwendig en inwendig
• Soms een uitstrijkje
• Bloedonderzoek, oa naar CA-125 en bepaalde hormonen

Alleen indien nodig:

• Beeldvormende onderzoeken

Ondersteunende zorg

De behandeling van kanker is zwaar, zowel lichamelijk als geestelijk. Het herstel zal veel tijd vragen en u zult zich nog lang moe voelen.
Ook het verlies van eierstokken en/of baarmoeder zal betekenen dat u zich anders voelt. Dat kan bijvoorbeeld invloed hebben op uw seksuele beleving.

Graag bieden we u alle mogelijke ondersteuning in deze periode. U kunt dan denken aan lotgenotencontact en patientenverenigingen. Wij bevelen van harte de stichting OLIJF aan. Ook bij het KWF kunt u terecht voor informatie over leven met kanker en vermoeidheid na de behandeling.

Misschien heeft u behoefte aan psychosociale ondersteuning, bijvoorbeeld door een oncologisch verpleegkundige of een sociaal verpleegkundige. Laat het ons weten, dan kunnen we u op weg helpen.

Ons ziekenhuis heeft een gespecialiseerde afdeling medisch maatschappelijk werk, waar we u graag naar doorverwijzen.

Mogelijke oorzaken

Er is weinig bekend over de oorzaak van ovariumtumoren.

In ongeveer 10% van de patiënten spelen erfelijke factoren een rol. Er zijn 3 erfelijke syndromen bekend:

• Erfelijke ovariumcarcinoom
• Combinatie van erfelijke ovariumcarcinoom en borstkanker (BRCA-1 en BRCA-2 gen)
• Lynch- of HNPCC syndroom (Heriditair Non-Polyposis Colon Carcinoom): een combinatie van kanker van de dikke darm (colon), de ovaria en het endometrium.

Er lijkt een grotere kans op een ovariumcarcinoom bij vrouwen met geen of weinig kinderen.
De relatie met het aantal eisprongen is juist omgekeerd; hoe minder eisprongen een vrouw heeft gehad in haar leven, hoe kleiner de kans dat er een ovariumcarcinoom ontstaat.