Achtergrond

Wat is het endometrium?

De binnenkant van de baarmoeder is bekleed met een slijmvlieslaag (dat geldt bijvoorbeeld ook voor de binnenkant van de wangen). De slijmvliesbedekking in de baarmoeder heet het endometrium.

Over de baarmoeder

De baarmoeder (uterus) zit onderin de buik, in het kleine bekken. Het is qua grootte en vorm vergelijkbaar met een kleine peer (ondersteboven). Het is eigenlijk een sterkte holle spier, van binnen bedekt met slijmvlies.
Het bovenste deel (3/4) wordt het baarmoederlichaam genoemd; het onderste(1/4) stuk heet de baarmoederhals of cervix.

(Kwaadaardige) tumoren

De meeste gewone cellen in uw lichaam kunnen zich delen. Dat is nodig voor bijvoorbeeld herstel en groei. Als deze deling niet goed gereguleerd wordt kan een normale cel ongeremd gaan groeien. Een ongeremd groeiende cel verandert dan in een kwaadaardig woekerende cel en kan uiteindelijk tot een tumor (gezwel) uitgroeien. U heeft dan ''kanker''.
De tumor heeft eigenschappen die te maken hebben met de cellen waaruit hij is ontstaan. Sommige tumoren reageren daarom beter op een behandeling met bijvoorbeeld chemotherapie dan andere.

Een tumor van het endometrium

Een gezwel in het endometrium heet een endometrium carcinoom of baarmoeder(slijmvlies)kanker.
Het is niet de enige kanker van de baarmoeder; andere soorten zijn bijvoorbeeld cervix carcinoom (kanker aan de baarmoederhals) en uterussarcoom (kanker van het spierweefsel van de baarmoeder).

Een gezwel van het baarmoederslijmvlies is meestal traag groeiend; het kan doorgroeien in het spierweefsel van de baarmoeder.
Ondanks dat een endometrium carcinoom een ernstige aandoening is, kan het, als het in een vroeg stadium wordt ontdekt, met goede resultaten behandeld worden. Gelukkig wordt een endometrium carcinoom vaak vroeg ontdekt, omdat het, ook al in een vroeg stadium, specifieke klachten geeft.

Klachten

Een endometrium carcinoom kom meestal (95%) voor bij vrouwen boven de 60; deze vrouwen hebben hun menopauze gehad en hebben geen vaginaal bloedverlies meer.

Een endometrium carcinoom geeft als klacht vaginaal bloedverlies.
Heeft u al een jaar niet meer gemenstrueerd en krijgt u ineens weer een menstruatie-achtige bloeding, ga dan voor controle naar uw huisarts.

Menstrueert u nog wel, dan zijn onregelmatige, vaak lichte, tussentijdse bloedingen ook verdacht. Ook kunt u last hebben van een afscheiding, die kan varieren van waterig roze tot dik, onprettig ruikend en bruin.

Buikpijn, last bij plassen en ontlasting, vermagering en algehele malaise treden pas op in een verder gevorderd stadium.

Onderzoeken

Als de huisarts denkt dat u misschien een kwaadaardige aandoening aan de baarmoeder heeft wordt u doorgestuurd naar de gynaecoloog. In het ziekenhuis zult u verschillende onderzoeken krijgen om erachter te komen waar uw klachten vandaan komen.

Veel vragen

De gynaecoloog zal u uitgebreid vragen naar het vóórkomen van kanker in uw familie.
De vragen gaan met name over familieleden met kanker aan de vrouwelijke geslachtsorganen en de (dikke) darmen en de leeftijd waarop ze dit kregen.

Lichamelijk en beeldvormend onderzoek

U krijgt een uitgebreid uitwendig (buik, longen, gewicht, voelen van lymfeklieren) en inwendig lichamelijk onderzoek. Vaak wordt ook een uitstrijkje gemaakt.
Tijdens het inwendige onderzoek zal de gynaecoloog ook een inwendige (vaginale) echoscopie doen. Daarmee kan de dikte van het baarmoederslijmvlies worden gemeten. Als het endometrium dik of onregelmatig is kan het nodig zijn om, voor een goed beeld, een zoutoplossing in de baarmoeder te brengen. Deze vorm van echoscopie heet SIS (Saline Infusion Sonography).

Ook zal er bloed worden afgenomen en wordt er wat urine gevraagd. Dit is routinematig onderzoek om uw algehele lichamelijke conditie goed te kunnen beoordelen.

Afhankelijk van uw klachten kunnen nog uitgebreidere onderzoeken worden gedaan, zoals een rectoscopie. Via de link vindt u daar meer informatie over.

Ook een MRI- of CT-scan kunnen worden gedaan om de lymfeklieren te bekijken.
Een röntgenfoto van de longen wordt gemaakt om eventuele uitzaaiingen op te sporen. Om de organen in de buik op uitzaaiingen te controleren worden een (uitwendige) echoscopie en/of een röntgenfoto van de buik gemaakt.

Als er wordt vastgesteld dat er verdikt baarmoederslijmvlies aanwezig is, zal er weefsel worden afgenomen.
Dit wordt soms gedaan door met behulp van een slangetje wat weefsel uit de baarmoeder te halen (pipelle). Wanneer dit niet goed mogelijk is, zal er een hysteroscopie worden gedaan op de poliklinische operatiekamer (POK). U krijgt hiervoor een aparte afspraak.
Soms is het nodig een curettage te verrichten. Deze ingreep gebeurt in dagbehandeling onder algehele narcose of met de ruggeprik (epiduraal).

Behandeling

Als de uitslagen van alle onderzoeken binnen zijn wordt er door de gynaecoloog, vaak samen met de radiotherapeut, een behandelplan opgesteld.

We nodigen u uit op de polikliniek, liefst samen met uw partner of een ander familielid, om de (soms verschillende) behandelmogelijkheden te bespreken. Daarbij houden we rekening met uw gezondheid, de uitgebreidheid van de tumor en uw persoonlijke wensen. Geef het aan als alles u overvalt en u extra tijd nodig heeft om tot een bij u passende keus te komen.

Zoals bij de meeste soorten kanker is, ook bij endometrium carcinoom, de mate waarin de tumor is doorgegroeid en/of uitgezaaid het meest bepalend voor de verdere behandeling.

In principe zult u geopereerd worden en zal uw baarmoeder, eileiders en de eierstokken, worden verwijderd (radicale hysterectomie). Ook wordt er vocht uit de buik afgenomen voor verder onderzoek.
Zowel het vocht als de baarmoeder worden uitgebreid onderzocht door de patholoog. Na ongeveer een week is er een uitslag.
Als de tumor zich beperkt tot het slijmvlies van de baarmoeder , dan is verdere behandeling niet nodig.
Als de tumor is ingegroeid in de spier van de baarmoeder of in de eileiders, dan is er nabestraling nodig. Dat is ook het geval als in het buikvocht kwaadaardige cellen voorkomen.

Voor de nabestralingen zult u worden verwezen naar het Academisch Ziekenhuis in Utrecht of in Nijmegen.
U kunt door de bestralingen last krijgen van hinderlijke blaas- en darmklachten.
Het kan ook zijn dat de (na)bestraling inwendig, gedurende een aantal uren, gebeurt: een dergelijke bestraling noemen we brachytherapie. Het voordeel daarvan is dat de omliggende gezonde weefsels niet mee bestraald worden.

Als de tumor niet geopereerd kan worden, wordt u, zonder operatie vooraf, bestraald. De bedoeling van de bestraling is om de tumor zo klein te laten worden dat alsnog, na de bestraling, door middel van een operatie de rest van de tumor verwijderd kan worden.

Chemotherapie en hormoontherapie worden slechts zelden toegepast bij endometrium carcinoom.

Nazorg en controle

Het voor kanker behandeld worden heeft grote invloed op uw dagelijkse functioneren. We willen u en uw partner/familie graag zo goed mogelijk ondersteunen tijdens deze moeilijke fase. De afdeling Medisch Maatschappelijk Werk kan u snel in contact brengen met de voor u geschikte instanties. Voor de een zal dit een lotgenotengroep zijn, de ander heeft behoefte aan een meer individuele begeleiding, bijvoorbeeld door een psycholoog of maatschappelijk werker.

De eerste jaren na de behandeling zien we u vaak terug voor controle: elke 3 maanden in het eerste en tweede jaar. Daarna eens in het half jaar, tot minstens 5 jaar na behandeling. We zullen dan telkens een algemeen lichamelijk en gynaecologisch onderzoek doen.

Mist u dingen in deze informatie? Laat het ons weten via ZRT@webstersweb.nl; dan zullen daar bij de volgende update van onze pagina's rekening meer proberen te houden.

Mogelijke oorzaken

De precieze oorzaak van endometrium carcinoom is niet bekend. Wel kennen we een aantal factoren die een de kans op een endometrium carcinoom verhogen:

• Kinderloze vrouwen hebben een hogere kans op endometriumcarcinoom
• Vrouwen die erg laat in de overgang komen (na 56 jaar) hebben een hogere kans
• Jarenlang gebruik van bepaalde medicijnen tegen overgangsklachten (oestrogenen)
• Te groot overgewicht
• Jarenlang gebruik van tamoxifen tegen borstkanker

Een aantal andere aandoeningen geeft een verhoogde kans op het ontwikkelen van een endometrium carcinoom:

• PCO(S) (via deze link verlaat u Oncologische Gynaecologie en gaat u naar Algemene Gynaecologie
• Lynch syndroom