Coloncarcinoom, rectumcarcinoom, colorectale kanker, colorectaal carcinoom

Dikke darmkanker is een ernstige aandoening, die, mits vroegtijdig ontdekt, gelukkig goed behandeld kan worden. Op deze pagina's willen wij u zoveel mogelijk informatie geven over de onderzoeken, behandelingen en vooruitzichten, maar elk mens is anders en uw arts zal steeds samen met u bespreken welke stappen het beste passen bij uw specifieke situatie.

• Achtergronden
• Wat is kanker?
• Klachten/symptomen
• Oorzaken en risicifactoren
• Behandelingsmogelijkheden

Achtergronden

Wat is de dikke darm?

De term ''dikke darm'' kan leiden tot verwarring. De dikke darm loopt vanaf de dunne darm tot aan de anus en is ongeveer anderhalve meter lang. Om verschillende delen van die lange buis aan te kunnen duiden heeft men die delen namen gegeven en een van die delen heet ''dikke darm'' in het Nederlands.
Als we in onze informatie dit gedeelte bedoelen, zullen we de wetenschappelijke term ''colon'' gebruiken. Als we de hele buis bedoelen, spreken we van ''dikke darm''.

Grofweg wordt de dikke darm in drie delen opgesplitst:

• Caecum/coecum of blinde darm. Het bovenste stuk, direct na de dunne darm.
• Colon of (eigenlijke) dikke darm. Dit is het grootste gedeelte.
• Rectum of endeldarm. Het stuk dat leidt naar de anus.

Wat doet de dikke darm?

In de dunne darm wordt het eten grotendeels verteerd en worden de meeste voedingsstoffen in het bloed opgenomen. De natte brij die overblijft bestaat voornamelijk uit plantaardige vezels, vocht en zouten.
In de dikke darm worden die vezels nog wat verder verteerd door grote hoeveelheden bacteriën. De laatste voedingsstoffen en veel van het vocht en de zouten worden door het slijmvlies dat de binnenkant van de dikke darm bekleedt opgenomen. Gaandeweg wordt de brij dus steeds steviger en droger.
Uiteindelijk bereikt de massa de anus en kan het afval als ontlasting het lichaam verlaten.

Wat is kanker?

De meeste cellen in uw lichaam kunnen zich delen. Dat is nodig voor bijvoorbeeld herstel en groei. Als deze deling niet goed gereguleerd wordt kan een normale cel ongeremd gaan groeien. Vaak wordt zo'n cel tijdig door het lichaam opgeruimd, maar soms wordt een defect niet herkend en kan een ongeremd groeiende cel veranderen in een kwaadaardig woekerende cel, die doorgroeit tot in andere weefsels of zich via het bloed of de lymfe door uw lichaam verspreidt.
We noemen dit een kwaadaardige tumor. U heeft dan 'kanker'. Kanker is nooit besmettelijk, dus ook niet via contact met bloed of ontlasting.

Klachten/symptomen

De klachten zijn afhankelijk van de plaats van de tumor. Zo'n 20% van de mensen met dikke darmkanker heeft endeldarmkanker (rectumcarcinoom) en ongeveer 30-40% heeft kanker in onderste deel van het colon, net boven de endeldarm (het sigmoïd). In de overige gevallen bevindt de tumor zich in het bovenste deel van de dikke darm.

In de laatste delen van de dikke darm is de ontlasting stevig en wordt de aanwezigheid van een tumor snel gevoeld:

• (Helder) bloed in de ontlasting. Dit is een duidelijk signaal. Als dit langer dan een paar dagen aanhoudt moet u contact opnemen met uw huisarts.
• Blijvende veranderingen in uw ontlastingspatroon. U krijgt bijvoorbeeld last van diarree of juist van verstopping. Misschien is de vorm van uw ontlasting veranderd in een dunne reep.
• Regelmatig ongemakken in de onderbuik, zoals krampen of een opgeblazen gevoel.
• Loze aandrang. Een tumor dicht bij de anus kan het gevoel van aandrang geven. Ook kan het lijken dat u nooit voldoende ontlasting bent kwijtgeraakt, alsof u ''alweer moet''.

Aan het begin van de dikke darm is de ontlasting slap en duurt het lang voordat een tumor wordt ontdekt. De symptomen die op den duur ontstaan zijn:

• Bloedarmoede. Het kan lang duren voordat bloedverlies zo hoog in de dikke darm wordt opgemerkt. Bloedarmoede veroorzaakt erge vermoeidheid en duizeligheid.
• Een gevoelige plek op de buik. De huisarts kan soms door de buik heen een zwelling voelen.
• Vage buikpijnklachten.
• Onverklaarbaar gewichtsverlies.

De symptomen kunnen ook met andere darmproblemen te maken hebben, maar bij bloed in de ontlasting moet u binnen enkele dagen naar de huisarts. Voor de andere symptomen geldt dat u naar de huisarts moet als ze na twee tot drie weken niet zijn verdwenen. Let op: u hoeft zich niet ziek te voelen en u hoeft ook geen pijn te hebben.

Oorzaken en risicofactoren

Er is weinig bekend over de oorzaken van dikke darmkanker. Wel kunnen we een aantal risicofactoren aangeven.

• Darmkanker in de familie. Bij ongeveer 5-10% van alle mensen die dikke darmkanker hebben speelt dit een rol. Er zijn vier situaties denkbaar:
  • Er is in het DNA een afwijkend gen bekend dat dikke darmkanker kan veroorzaken. De kanker is dan erfelijk, bijvoorbeeld het Lynch syndroom (voorheen HNPCC). Aanwijzingen dat het gaat om een erfelijke vorm van darmkanker vindt u hier.
  • Dikke darmkanker komt vaak voor in uw familie, maar er wordt geen afwijkend gen gevonden. Het ontstaan van die kanker is dan te wijten aan een bepaald leef- of eetpatroon, schadelijke invloeden van buitenaf of er is wel een afwijkend gen, maar dat is nog niet ontdekt. We zeggen dan dat de kanker familiair is.
  • Er zit in uw familie een erfelijke aandoening die de kans op het krijgen van dikke darmkanker vergroot, bijvoorbeeld Familiaire Adenomateuze Polyposis (FAP).
  • Het is ook mogelijk dat het op toeval berust, maar u kunt het beste het zekere voor het onzekere nemen en uw huisarts op de hoogte brengen van de situatie in uw familie.
• Uzelf heeft al eerder dikke darmkanker gehad en bent genezen verklaard. In dat geval is het belangrijk dat u alert blijft, want u heeft hierdoor een verhoogd risico dat de ziekte terugkomt.
• U heeft last van chronische darmontstekingen, bijvoorbeeld colitis ulcerosa of de ziekte van Crohn. Deze aandoeningen geven slechts een lichte verhoging van de kans op dikke darmkanker, maar het is goed waakzaam te zijn.
• Poliepen. In elke darm kunnen één of meer poliepen ontstaan. Poliepen zijn kleine goedaardige gezwellen op steeltjes, die ontstaan in het slijmvlies dat de binnenkant van de dikke darm bedekt.
  Helaas kunnen ze uitgroeien tot kwaadaardige gezwellen (adenomen) die door de darmwand heen groeien en zich daarna verder verspreiden. Vrijwel alle darmtumoren ontstaan uit poliepen, maar lang niet alle poliepen worden kwaadaardig. Worden poliepen toevallig in een darm gevonden, dan zal de arts meestal aanraden die uit voorzorg te verwijderen.
• Leeftijd. Zeker 90% van alle mensen bij wie dikke darmkanker wordt geconstateerd is ouder dan 50 jaar.
• Overgewicht en weinig lichaamsbeweging. Het is belangrijk dat u minimaal 30 minuten per dag besteed aan lichaamsbeweging en dat u goed op uw gewicht let.
• Voedsel. Er zijn aanwijzingen dat het eten van rood vlees en voorbewerkte vleesproducten, zoals vleeswaren en gerookte worst, de kans op dikke darmkanker vergroten. Vis en gevogelte zijn goede vervangers. Verder kan gebrek aan vitaminen en vezels ook een rol spelen. Bij vegetariërs blijkt dikke darmkanker minder vaak voor te komen.
  Of voeding ook kan beschermen tegen deze vorm van kanker is nog niet duidelijk. Er lijken aanwijzingen te zijn dat zuivelproducten een zekere bescherming bieden en ook groente en fruit kunnen mogelijk een positief effect hebben. Er is echter nog geen hard bewijs, het blijft bij aanwijzingen.
• Roken en alcohol. Dikke darmkanker komt vaker voor bij rokers en ook stevig drinken lijkt een slechte invloed te hebben.

Behandelingsmogelijkheden

De behandelingsmogelijkheden worden vooral bepaald door de plaats in de darm waar een afwijking is gevonden.

• Behandeling bij een tumor in de dikke darm
• Behandeling bij een tumor in de endeldarm/rectum